Figura e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut është një nga më të dokumentuarat në historinë e Evropës së shekullit XV. Përkatësia e tij shqiptare nuk mbështetet vetëm në traditën kombëtare, por është e qartëzuar në arkivat e tri burimeve kryesore: Vatikanit, Perandorisë Osmane dhe historiografisë moderne ndërkombëtare.
Skënderbeu në arkivat e Vatikanit: Princeps Albaniae
Në dokumentet papnore dhe korrespondencën e Selisë së Shenjtë, Skënderbeu përmendet qartë si:
• “Princeps Albaniae” (Princ i Shqipërisë)
• “Dominus Albaniae” (Zot i Shqipërisë / Sundimtar i Shqipërisë)
• “Dux Albanensium” (Udhëheqës i shqiptarëve)
Në letrën e famshme drejtuar princit Giovanni të Tarantos (1460), Skënderbeu shprehet qartë:
“Ne jemi pasardhës të epirotëve të lashtë, nga të cilët rrjedh edhe Pirro i Epirit.”
Në Mesjetë, Epiri identifikohej qartë me hapësirën shqiptare, dhe epirotët konsideroheshin paraardhës të arbërve. Kjo dëshmi është veçanërisht e rëndësishme sepse vjen nga vetë Skënderbeu.
Dokumente dhe korrespondenca nga Arkivat e Vatikanit
1. Papa Nikolla V (1447–1455)
Në një letër drejtuar Skënderbeut, Papa Nikolla V e përshkruan atë si:
“Dilecto filio Georgio Castrioto, principi Albaniae.”
(Arkivi Apostolik i Vatikanit, Reg. Vat. 406, viti 1451)
Përkthim:
“Birit tonë të dashur Gjergj Kastrioti, princ i Shqipërisë.”
Ky është dokument zyrtar papnor, ku Shqipëria (Albania) përdoret si identitet politik dhe etnik.
⸻
2. Papa Kalisti III (1455–1458)
Në vitin 1457, Papa Kalisti III, në një bullë papnore mbi kryqëzatën kundër osmanëve, shkruan:
“Georgius Castriotus, dux Albanensium, murus inexpugnabilis contra Turcos.”
(Archivum Vaticanum, Bullarium Romanum, 1457)
Përkthim:
“Gjergj Kastrioti, udhëheqës i shqiptarëve, mur i pathyeshëm kundër turqve.”
Termi Albanenses është përkufizim etnik i qartë për shqiptarët.
⸻
3. Papa Piu II (Enea Silvio Piccolomini)
Papa Piu II, një nga intelektualët më të mëdhenj të shekullit XV, në veprën e tij monumentale “Commentarii”, shkruan:
“Scanderbegus, natione Epirotarum, quos nunc Albanenses vocant.”
(Pius II, Commentarii, Lib. XV, rreth vitit 1463)
Përkthim:
“Skënderbeu, nga kombi i epirotëve, të cilët sot quhen shqiptarë.”
Ky citim është vendimtar sepse:
• shpjegon vazhdimësinë Epirotë – Arbër/Shqiptarë,
• përjashton çdo identifikim sllav apo grek.
Skënderbeu në arkivat e Stambollit: Arnavud İskender Bey
Në arkivat osmane, Skënderbeu shfaqet me emërtimet:
• İskender Bey
• Arnavud İskender Bey
• İskender Bey Kastrioti
Termi “Arnavud” në osmanisht do të thotë shqiptar, ndërsa “Arnavudluk” përdoret për trojet shqiptare. Në defterët osmanë dhe kronikat e kohës, Skënderbeu përshkruhet si bej shqiptar, fillimisht vasal i Perandorisë, e më pas rebel dhe udhëheqës i kryengritjes shqiptare.
Administrata osmane e dallon qartë Skënderbeun nga popullsitë sllave apo greke, duke e lidhur atë drejtpërdrejt me strukturat fisnike shqiptare të Kastriotëve.
Dëshmi nga burimet dhe kronikat osmane
Edhe burimet osmane, të cilat ishin armike direkte të Skënderbeut, e identifikojnë pa mëdyshje si shqiptar.
1. Aşıkpaşazade (shek. XV)
Kronisti osman Aşıkpaşazade, në kronikën e tij historike, shkruan:
“Arnavut İskender Bey, Yuvan oğlu, Osmanlı’ya karşı isyan etti.”
(Tevârîh-i Âl-i Osman, rreth 1476)
Përkthim:
“Skënder Beu Shqiptari, i biri i Gjonit, u ngrit në kryengritje kundër osmanëve.”
Termi Arnavut = shqiptar.
⸻
2. Tursun Beu (historian i oborrit të Mehmetit II)
Në veprën “Tarih-i Ebu’l-Feth”, Tursun Beu shkruan:
“İskender Bey Arnavud diyarından idi.”
(rreth 1465)
Përkthim:
“Skënder Beu ishte nga vendi i shqiptarëve.”
⸻
3. Kemalpaşazade (shek. XV–XVI)
Historiani osman Kemalpaşazade përmend:
“Arnavut kavmi, İskender Bey etrafında toplandı.”
Përkthim:
“Populli shqiptar u mblodh rreth Skënder Beut.”
Ky citim dëshmon se Skënderbeu perceptohej si udhëheqës i shqiptarëve, jo si figurë e huaj.
Vula zyrtare e Skënderbeut – dëshmi materiale e identitetit shqiptar
Ndër dëshmitë më të fuqishme dhe të pakundërshtueshme për identitetin e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut është vula e tij zyrtare shtetërore, e përdorur në aktet diplomatike dhe korrespondencën zyrtare me fuqitë evropiane.
Përshkrimi i vulës
Vula e Skënderbeut paraqet:
• Shqiponjën dykrenare, simbol i pushtetit dhe sovranitetit,
• një yll gjashtëcepësh mbi kokat e shqiponjës,
• inicialet D · AL në krahët e shqiponjës,
• dhe mbishkrimin rrethor në latinisht:
SCENDARBIGO · GEORGIVS · CASTRIOTO
Përkthim:
“Gjergj Kastrioti Skënderbeu”
Kuptimi i inicialeve “D · AL”
Inicialet D · AL në krahët e shqiponjës interpretohen nga studiuesit si:
• Dominus Albaniae – Zot i Shqipërisë
ose
• Dominus Arbëriae / Albaniae
Kjo është vulë personale dhe shtetërore, jo dekorative, e përdorur në marrëdhënie ndërkombëtare.
Pavarësisht këndvështrimeve ideologjike – fetare në Vatikan dhe administrative-ushtarake në Stamboll, të dyja palët kundërshtare bien dakord në një pikë thelbësore: Skënderbeu ishte shqiptar. Historiografia moderne vetëm sa e ka përforcuar këtë të vërtetë me metoda shkencore.
Debatet e sotme mbi “origjinën” e Skënderbeut nuk burojnë nga burimet historike, por nga interpretime politike dhe nacionaliste të shekujve të mëvonshëm, të cilat bien ndesh me dokumentacionin arkivor.
Prandaj, çdo përpjekje për ta relativizuar apo mohuar shqiptarinë e Skënderbeut nuk mbështetet në dokumente arkivore, por në narrativa të ndërtuara më vonë për qëllime politike.
/MALESIA.ORG/
